Utrata mieszkania najczęściej uruchamia spiralę, z której trudno wyjść — po niej przychodzą utrata pracy, przerwane leczenie, wypadnięcie dzieci z rytmu szkoły. Polskie prawo wciąż pozwala na eksmisję rozłożoną na dwa etapy, w której gmina ma obowiązek zapewnić jedynie pomieszczenie tymczasowe na minimum miesiąc. Razem od lat stawia w tym miejscu twardą granicę: żadnej eksmisji na bruk, a w zamian sieć lokali zastępczych i realne narzędzia oddłużenia.
Jak dziś wygląda „legalna" eksmisja
Formalnie eksmisji „na bruk" nie ma, ale dwuetapowa procedura sprowadza się do tego, że po krótkim okresie w pomieszczeniu tymczasowym człowiek i tak zostaje bez zabezpieczenia. Dla rodziny z dziećmi albo osoby starszej oznacza to utratę mieszkania, a wraz z nim pracy, ciągłości leczenia i szkoły.
Co Razem proponuje w miejsce bruku
Sam zakaz eksmisji niewiele daje, jeśli nie stoi za nim alternatywa: chodzi o zestaw narzędzi, który zatrzymuje człowieka przed upadkiem, zanim koszt pomocy urośnie wielokrotnie.
| Zamiast | Razem proponuje |
|---|---|
| Pomieszczenia tymczasowego na miesiąc | Sieć lokali zastępczych umożliwiających życie rodzinne i zawodowe |
| Eksmisji za dług bez wyjścia | Program oddłużeniowy: odpracowanie zaległości, umorzenie części należności |
| Wyrzucenia i „reszta to twój problem" | Powiązanie z zasobem socjalnym i wsparciem środowiskowym |
Sens ekonomiczny jest po stronie ochrony: zapewnienie godnego miejsca zamieszkania bywa tańsze niż leczenie skutków bezdomności, doraźne noclegownie i utrata zdolności do pracy.
Dług czynszowy: najczęstsza droga na bruk
Do eksmisji prowadzi zwykle nie czyjaś zła wola, lecz zaległość czynszowa, która narosła po utracie pracy, chorobie albo rozpadzie rodziny. Gdy dług przekracza możliwości spłaty, dzisiejszy system ma jedno narzędzie: usunięcie lokatora. Problem w tym, że eksmisja nie kasuje długu, a jedynie przenosi go na człowieka bez adresu, któremu jeszcze trudniej wrócić do pracy i regularnych opłat. To błędne koło, w którym państwo płaci dwa razy: raz za procedurę eksmisyjną, drugi raz za skutki bezdomności.
Dlatego Razem stawia przed eksmisją program oddłużeniowy — możliwość odpracowania zaległości albo umorzenia części należności w zamian za powrót do regularnych płatności. Dla gminy oznacza to odzyskanie części długu i utrzymanie lokatora w zasobie zamiast kosztownej rotacji; dla lokatora — wyjście, które nie zaczyna się od utraty dachu. Kluczowe jest, żeby oddłużenie wkraczało wcześnie, zanim zaległość urośnie do poziomu nie do spłacenia.
Warunek wstępny: jest dokąd wprowadzać
Cała ta ochrona opiera się jednak na jednym warunku: musi istnieć zasób, do którego można kogoś skierować. Sieć lokali zastępczych nie powstanie z niczego; jej pierwszym źródłem jest publiczny zasób mieszkań na wynajem: 1% PKB na mieszkania na wynajem.
Najcięższe przypadki — wychodzenie z bezdomności i model „najpierw mieszkanie" — to już domena polityki opiekuńczej; rozpisuje ją siostrzany serwis: Najpierw mieszkanie: jak wyprowadzić ludzi z bezdomności.
Co proponuje Razem
Zlikwidujemy zapis ustawowy umożliwiający „dwuetapową” eksmisję na bruk. W miejsce pomieszczeń tymczasowych stworzymy sieć lokali zastępczych zapewniających możliwość prowadzenia życia rodzinnego i zawodowego oraz otoczone wsparciem środowiskowym.— Partia Razem, „Państwo budujące mieszkania” (program 2015), partiarazem.pl
- Koniec dwuetapowej eksmisji na bruk — likwidacja zapisu dopuszczającego wyrzucenie bez zabezpieczenia.
- Sieć lokali zastępczych umożliwiających prowadzenie życia rodzinnego i zawodowego.
- Program oddłużeniowy — możliwość odpracowania zaległości i umorzenia części należności zamiast eksmisji.
- Powiązanie z zasobem socjalnym i wsparciem środowiskowym, nie doraźną noclegownią.
Zakaz eksmisji na bruk działa dopiero na końcu drogi. Zanim dojdzie do zaległości i procedury, lokatora chronią wcześniejsze reguły pakietu — przewidywalny czynsz dzięki limitom podwyżek i tania ścieżka dochodzenia praw przez niezależny urząd ds. najmu. Im lepiej działa profilaktyka wcześniej, tym rzadziej sprawa dochodzi do granicy, na której ratunkiem jest już tylko lokal zastępczy. Cały pakiet uczciwego najmu — umowa, kaucja, limity, urząd — opisujemy tu: uczciwa umowa najmu.
Źródła i dalsza lektura
- Dz.U. — ustawa z 21.06.2001 o ochronie praw lokatorów (art. 25b: pomieszczenie tymczasowe na czas nie krótszy niż miesiąc)
- Partia Razem — „Państwo budujące mieszkania" (program 2015: koniec eksmisji na bruk, lokale zastępcze, oddłużenie)
- Partia Razem — „Prawo do mieszkania" (deklaracja programowa 2025)
- Razem dla opieki — „najpierw mieszkanie" i wychodzenie z bezdomności