Lipcowa rekonstrukcja rządu nie zmieniła nic w jednej sprawie, która od dwóch lat trzyma Partię Razem poza gabinetem: w umowie koalicyjnej wciąż nie ma zapisanego publicznego programu budowy mieszkań. Kiedy jesienią 2023 roku formował się rząd Donalda Tuska, wśród warunków, których koalicja nie przyjęła, znalazł się konkretny postulat mieszkaniowy — 1% PKB rocznie z budżetu na mieszkania na wynajem (money.pl, listopad 2023). Ta liczba nie pojawiła się w umowie ani wtedy, ani później. Bez niej wejście do rządu oznaczałoby firmowanie polityki mieszkaniowej, na którą Razem się nie zgadza.
Logika jest tu ta sama co przy zdrowiu i nauce: resort, któremu nie zapisano finansowania, daje tytuł ministra, ale nie daje realnego wpływu na politykę. Ogólną ocenę dwóch lat rządów Adrian Zandberg ujął na grudniowej konwencji o zdrowiu krótko: „nie posłuchali nas, dlatego Razem nie ma w tym rządzie" (media.partiarazem.pl, grudzień 2025). Mieszkania są jednym z trzech obszarów, w których to zdanie ma policzalną treść.
Skala problemu: przeludnienie dwukrotnie wyższe niż średnia UE
Warunek 1% PKB odpowiada na twardy deficyt taniego, stabilnego najmu. Mieszkań formalnie przybywa, ale buduje się je głównie pod sprzedaż i pod kredyt, a nie pod realne potrzeby.
| Wskaźnik (2024) | Polska | Średnia UE |
|---|---|---|
| Wskaźnik przeludnienia mieszkań | 33,7% | 16,9% |
| Liczba izb na osobę | 1,2 (jedna z najniższych w UE) | 1,7 |
Rynek komercyjny tej luki nie zasypie, bo nie taki jest jego cel: deweloper buduje to, na czym zarobi, a dopłaty do kredytów podbijają popyt i za nim ceny, więc publiczny pieniądz trafia w praktyce do banków i deweloperów, nie do lokatorów. Stąd potrzeba zasobu publicznego — mieszkań budowanych za publiczne środki i pozostających w rękach publicznych. Dlaczego rynek sam tego nie rozwiąże, rozkładamy w tekście Podatek od trzeciego mieszkania i od pustostanów.
Zamrażarka zamiast ustawy
O tym, że deklaracje koalicjantów o „poparciu dla mieszkalnictwa" rozmijają się z ich głosami, najlepiej świadczy los jedynej realnej ustawy w tej sprawie. Podatek antyspekulacyjny od trzeciego i kolejnych mieszkań — narzędzie, które ma zniechęcić do skupowania mieszkań pod spekulację — Razem złożyło jako projekt, pod którym miesiącami nie było podpisów pozostałych partii. Zandberg mówił o tym wprost:
Trzymanie w marszałkowskiej zamrażarce podatku antyspekulacyjnego, wbrew pozorom, panie marszałku, nie uderza w Partię Razem, tylko w setki tysięcy młodych ludzi, którzy nie mogą doczekać się tego, żeby państwo polskie w końcu coś [zrobiło], by obniżyć cenę mieszkań.— Adrian Zandberg, konferencja w Rzeszowie, 21 lutego 2026, media.partiarazem.pl
Marszałkiem, do którego apelował, jest Włodzimierz Czarzasty z Nowej Lewicy. Zandberg zwracał uwagę, że partie deklarujące zainteresowanie podatkiem — Nowa Lewica i Polska 2050 — jednocześnie odmawiały poparcia projektu Razem, a własnych rozwiązań, mimo zapowiedzi, nie przedstawiły (media.partiarazem.pl, luty 2026). Wejście do rządu bez zapisanych gwarancji oznaczałoby więc współodpowiedzialność za blokowanie projektów, które Razem samo złożyło.
Po co wchodzi się do rządu
Ta sama różnica zdań co przy zdrowiu dzieli Razem z resztą Lewicy: spór nie dotyczy tego, czy mieszkania są ważne — co do tego panuje zgoda — ale tego, w jakim celu w ogóle wchodzi się do rządu i co daje udział w nim bez wpływu na budżet. Gdy w 2024 roku Razem wychodziło z klubu Lewicy po sporze o budżet, Zandberg tłumaczył, że stanowisko bez wpływu na politykę go nie interesuje — byli „umówieni na koalicję, nie relację wasalną", a jemu „nie zależy na ładnej wizytówce i limuzynie" (PAP). Latem 2026 roku, odrzucając propozycję wspólnego startu, dorzucił, że „nie może być tak, że jak chodzi o stołki to jest się w rządzie, a jak się robi nieprzyjemnie, bo wychodzi jakaś afera, to zaczyna się rozglądać" (Wprost, czerwiec 2026).
To samo myślenie — rząd jako źródło posad, a nie narzędzie zmiany — napędza obsadzanie publicznych instytucji z partyjnego klucza. Jak ten mechanizm działa i ile kosztuje, pokazujemy w siostrzanych serwisach: Koryciarstwo POPiS i afera KPO oraz Rada nadzorcza spółki komunalnej: ile płaci się za posadę z klucza partyjnego.
Co proponuje Razem
Przeznaczymy z budżetu centralnego 1% PKB na program budowy mieszkań na wynajem przez samorządy oraz spółdzielnie lokatorskie. Skończymy z prywatyzacją mieszkań komunalnych i społecznych — to, co zbudowane za publiczne środki, pozostanie w zasobie publicznym.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Prawo do mieszkania”, partiarazem.pl
- 1% PKB rocznie z budżetu centralnego na budowę mieszkań na wynajem przez samorządy i spółdzielnie lokatorskie — wpisane w budżet jako trwałe zobowiązanie, którego nie można rozmyć w kolejnych negocjacjach.
- Koniec prywatyzacji mieszkań komunalnych i społecznych — zasób publiczny zostaje publiczny.
- Podatek antyspekulacyjny od trzeciego i kolejnych mieszkań oraz opodatkowanie pustostanów — narzędzia, które dziś leżą w zamrażarce.
- Mieszkania społeczne na dobrze zaplanowanych, zielonych osiedlach z pełną infrastrukturą i dostępnym transportem publicznym.
Ta sama zasada — najpierw twarde gwarancje finansowe, dopiero potem odpowiedzialność za resort — stała za decyzją Razem w dwóch pozostałych obszarach, w których koalicja odmówiła zapisania konkretnych liczb. O zdrowiu pisze serwis Razem naprawi zdrowie: cena wynosiła 8% PKB, o nauce — Razem dla nauki: koalicja nie dała 3% PKB na naukę.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — „Prawo do mieszkania" (deklaracja programowa 2025)
- media.partiarazem.pl — Zandberg do Czarzastego i Pełczyńskiej-Nałęcz: podatek antyspekulacyjny w zamrażarce (21.02.2026)
- media.partiarazem.pl — Zandberg: „Nie posłuchali nas, dlatego Razem nie ma w tym rządzie" (13.12.2025)
- Eurostat — 16,9% mieszkańców UE w przeludnionych gospodarstwach (Polska 33,7%, dane 2024)
- Eurostat — Housing in Europe 2025: liczba izb na osobę
- GUS — Produkt krajowy brutto w 2024 roku (szacunek wstępny; PKB 3 641,2 mld zł)
- PAP — Zandberg o wyjściu z klubu Lewicy: „umówieni na koalicję, nie relację wasalną"
- Wprost — Zandberg do Czarzastego: „jak chodzi o stołki, to jest się w rządzie" (czerwiec 2026)
- money.pl — Partia Razem poza rządem, pominięto jej postulaty (listopad 2023)
- rp.pl — Zawisza: „do rządu nie wejdziemy" bez gwarancji 8% zdrowie / 1% mieszkania / 3% nauka (lipiec 2026)